Osteoporozun ortaya çıxmasında vitamin D əskikliyinin rolu
Osteoporoz sümük toxumasının sıxlığının azalması və sümüklərin kövrəkləşməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Bu patoloji prosesdə müxtəlif amillər rol oynayır. Onlardan biri də D vitamini çatışmazlığıdır. D vitamini kalsium və fosfor mübadiləsində əsas tənzimləyici rol oynayaraq sümük metabolizminin normal fəaliyyətini təmin edir. Bu səbəbdən, D vitamini çatışmazlığı osteoporoz riskini artıran mühüm amillərdən biridir.
D vitamini və sümük sağlamlığı
D vitamin əsasən D3 (xolekalsiferol) və D2 (erqokalsiferol) formalarında olur. Günəş şüalarının təsiri ilə dəridə D3 vitamini sintez olunur. Eyni zamanda, bəzi qidalar və əlavələr vasitəsilə də qəbul edilə bilər. D vitamin aktiv formasına çevrildikdə bağırsaqlardan kalsiumun və fosforun sorulmasını artırır, onların qanda normal səviyyədə saxlanmasını təmin edir və beləliklə, sümük toxumasının möhkəm qalmasına kömək edir.
D vitamin çatışmazlığı olduqda aşağıdakı təsirlər meydana çıxır:
- Kalsium sorulmasının azalması → Qanda kalsium səviyyəsinin azalması;
- Paratireoid hormonunun (PTH) yüksəlməsi → Kalsiumun sümükdən qana keçməsinin artması;
- Sümük sıxlığının azalması → Osteoporoz və sınma riski.
D vitamini əskikliyi və osteoporozun inkişafı
D vitamini çatışmazlığı sümük metabolizminə birbaşa təsir edərək osteoporozun yaranmasını sürətləndirir. Bu vəziyyət xüsusilə aşağıdakı hallarda daha çox müşahidə olunur:
- Yaşlılıq dövrü – Yaş artdıqca dəridə D vitamini sintezi azalır və bu, osteoporoz riskini artırır;
- Günəş işığında yetərli qədər olmamaq – Günəş işığı D vitamini sintezi üçün əsas mənbədir. Qapalı məkanda uzun müddət qalan şəxslərdə D vitamini səviyyəsi aşağı ola bilər;
- Qidalanma pozuntuları – D vitamini ilə zəngin qidaların (yağlı balıqlar, yumurta sarısı, süd məhsulları) az miqdarda qəbul edilməsi sümük sağlamlığını zəiflədə bilər;
- Bağırsaq xəstəlikləri – Kron xəstəliyi, çölyak xəstəliyi və digər malabsorbsiyaya səbəb olan bağırsaq xəstəlikləri D vitamini və kalsiumun sorulmasını azaldır;
- Böyrək və qaraciyər xəstəlikləri – D vitamininin aktiv formaya çevrilməsi üçün qaraciyər və böyrəklər əsas rol oynayır. Bu orqanların funksional pozuntuları D vitamini çatışmazlığına səbəb ola bilər.
D vitamini çatışmazlığının osteoporozla əlaqəsini göstərən klinik araşdırmalar
Bir çox elmi araşdırmalar göstərmişdir ki, D vitamini səviyyəsi aşağı olan insanlarda sümük sıxlığı daha zəif olur və osteoporoz riski artır.
- Framingham osteoporoz araşdırması – Bu uzunmüddətli araşdırmada D vitamini səviyyəsi aşağı olan şəxslərdə bud sümüyü sınığı riskinin daha yüksək olduğu müəyyən edilmişdir.
- Women’s Health Initiative Study – Postmenopauza dövründə olan qadınların iştirak etdiyi bu araşdırmada, kifayət qədər D vitamini qəbul edən qadınlarda osteoporozun və sınıq riskinin daha aşağı olduğu sübut edilmişdir.
D vitamini əskikliyinin qarşısının alınması
Osteoporozun profilaktikasında D vitamini səviyyəsinin normada saxlanması mühüm rol oynayır. Bunun üçün aşağıdakı tədbirlər görülməlidir:
- Günəş işığından kifayət qədər istifadə – Gündəlik 15-30 dəqiqə günəş şüalarına məruz qalmaq D vitamini sintezini təmin edə bilər;
- D vitamini ilə zəngin qidaların qəbulu – Balıq (somon, sardina, skumbriya), yumurta sarısı, qaraciyər, D vitamini ilə zənginləşdirilmiş süd və taxıl məhsulları rasiona daxil edilməlidir;
- D vitamini əlavələrinin istifadəsi – Xüsusilə yaşlılar, günəş işığına az çıxan şəxslər və malabsorbsiyalı xəstələr üçün həkim məsləhəti ilə D vitamini əlavələri qəbul edilməlidir;
- Daimi tibbi müayinələr – Qanda 25(OH)D (25-hidroksivitamin D) səviyyəsinin ölçülməsi D vitamini ehtiyacını təyin etməyə kömək edir.
D vitamin çatışmazlığı osteoporozun inkişafında mühüm rol oynayır. Bu vitaminin yetərsiz olması sümük sıxlığının azalmasına, sümük əriməsinə və sınıq riskinin artmasına səbəb olur. Osteoporozun qarşısını almaq üçün D vitamini səviyyəsinin normada saxlanılması vacibdir. Günəş işığı, düzgün qidalanma və lazım gəldikdə D vitamini əlavələrinin istifadəsi osteoporoz riskini azaldaraq sümük sağlamlığını qorumağa kömək edə bilər.
